درد از دست دادن دوستی؛ اثرات مغزی و روانی
درد عاطفی مغز را فعال میکند: از دست دادن یک دوست همان نواحی از مغز را فعال میکند که درد فیزیکی فعال میکند.
دومنیکا چند سال پس از نقل مکان به شهر نیویورک با اما* آشنا شد. آشنایی آنها در یک استودیو یوگا آغاز شد و سپس دومنیکا یک تابستان به آپارتمان اما نقل مکان کرد و پس از آن، این دو جدانشدنی شدند. آنها شاهد دستیابی یکدیگر به نقاط عطف بسیاری بودند و بخش بزرگی از سالهای شکلگیرنده و اوایل بزرگسالی هم بودند. بنابراین زمانی که دوستی هشت ساله آنها ناگهان از هم پاشید و همزمان دومنیکا اولین جدایی عاطفی بزرگ خود را تجربه میکرد، این فقدان بسیار عظیم بود.
وقتی سرانجام دوستی آنها، با وجود تلاش برای بازسازی پیوندشان، به سردی گرایید، دومنیکا با احساسات ناامنی و غم بسیاری دست و پنجه نرم کرد. دومنیکا میگوید: «ما تقریباً هر روز با هم صحبت میکردیم، و بنابراین رفتن از آن نزدیکی شدید به سکوت، به خصوص در زمانی که واقعاً به آنها نیاز داشتم، یکی از سختترین چیزها برای درک من بود.»
دومنیکا در تجربه خود تنها نیست؛ پایان یافتن دوستیها بسیار رایج است. تحقیقات نشان میدهد که تا ۷۰٪ از دوستیهای صمیمی پس از هفت سال از بین میروند و یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۳ توسط YouGov نشان داد که بیش از دو سوم آمریکاییها در طول زندگی خود به یک دوستی پایان دادهاند.¹ ² اگرچه قطع رابطه با یک دوست تجربه نادری نیست، اما این بدان معنا نیست که از دست دادن یک دوست صمیمی تأثیر قابلتوجهی بر سلامت عاطفی یا حتی سلامت مغز فرد نمیگذارد.
در مغز وقتی یک دوست صمیمی را از دست میدهید چه اتفاقی میافتد؟
۱. ذهن شما احساس تهدید میکند
از دست دادن یک دوست میتواند باعث فعال شدن آمیگدال (ناحیهای از مغز که عمدتاً با پاسخهای عاطفی مرتبط است) شود، دکتر لیزا شولمن، متخصص مغز و اعصاب و نویسنده کتاب "Before and After Loss" توضیح میدهد.
«آمیگدال محیط را برای یافتن تهدید زیر نظر دارد. وقتی ترومای عاطفی به آستانهای میرسد، آمیگدال «زنگ خطر» را به صدا درآورده و آبشاری از انتقالدهندههای عصبی و هورمونها را برای آمادهسازی بدن جهت دفاع از خود راهاندازی میکند.»
۲. هورمونهای شما ممکن است دچار اختلال شوند
به گفته دکتر شارون باتیستا، روانپزشک دارای بورد تخصصی، برخی از انتقالدهندههای عصبی که ممکن است تحریک شوند عبارتند از سروتونین، دوپامین و نوراپینفرین - که همگی مسئول تنظیم خلق و خو و پردازش عاطفی هستند.
باتیستا میگوید که اختلال در سروتونین، که با احساس بهزیستی و شادی مرتبط است، میتواند منجر به آشفتگیهای خلقی شود، در حالی که کاهش دوپامین، که با پاداش و لذت مرتبط است، میتواند منجر به احساس آنهدونیا یا از دست دادن لذت شود. به علاوه، نوراپینفرین که در پاسخ استرس بدن نقش دارد، ممکن است افزایش یابد و به موجی از اضطراب در طول فرآیند سوگواری کمک کند.
۳. حافظه و احساسات شما همگام میشوند (و میتوانند علیه شما عمل کنند)
دکتر شولمن میگوید، با گذشت زمان، مغز «عاطفی» میتواند توسط محرکهای محیطی، مانند یادآوریهای فقدان، حساس و تقویت شود، که این امر به ضرر مغز «فکری» یا قشر مغز تمام میشود. «به این ترتیب، مؤلفههای عاطفی حافظه میتوانند بر مؤلفههای شناختی غلبه کرده و منجر به افزایش اضطراب، افسردگی و اختلال خواب شوند.»
اثرات روانشناختی از دست دادن یک دوست صمیمی
۱. سوگ مبهم
دکتر سابرینا رومانوف، روانشناس بالینی، میگوید: مشابه با از دست دادن یک شریک عاطفی، از دست دادن یک دوست صمیمی میتواند احساسات سوگ را برانگیزد. استیوی بلوم، مددکار بالینی دارای مجوز (LCSW) و رواندرمانگری در نیویورک، موافق است و میافزاید: «از دست دادن یک دوست صمیمی میتواند بسیار شبیه سوگواری برای یک مرگ باشد.» او میگوید که این فقدان اغلب سوگ مبهم ایجاد میکند، «که درد عزاداری برای از دست دادن کسی است که هنوز زنده است اما دیگر به روشی که به آن عادت داشتید در زندگیتان حضور ندارد.»
۲. احساس طرد شدن
دکتر رومانوف میگوید، از آنجا که دوستیها اغلب نیازهای اساسی برای تعلق و دلبستگی را برآورده میکنند، این فقدان میتواند منجر به احساس طرد شدن، تردید به خود و تنهایی شود. دکتر باتیستا میافزاید که علاوه بر اینها، غم، خشم و حتی علائم افسردگی و اضطراب نیز ممکن است بروز کنند. با گذشت زمان، این میتواند منجر به عزت نفس پایین و مشکلاتی در هویت اجتماعی شود.
۳. پاسخ ترس
بلوم میگوید: «بسته به ماهیت جدایی، میتواند یک پاسخ ترس ایجاد کند که در آن افراد میترسند روابط دیگرشان را خراب کنند یا خود را در معرض آسیب یا ناامیدی احتمالی آینده قرار دهند.» در نتیجه، دکتر رومانوف میگوید، کسانی که فقدان دوستی را تجربه میکنند ممکن است به عنوان یک مکانیسم خودمحافظتی برای کاهش آسیبپذیری و جلوگیری از فشار روانی بیش از حد، خود را منزوی کنند.
تفاوت از دست دادن یک دوست صمیمی با از دست دادن یک شریک عاطفی چیست؟
دکتر شولمن میگوید: «از منظر مغز، تفاوت بین انواع مختلف فقدان از نظر معنای شخصی آنهاست.» به عبارت دیگر، تفاوت اصلی بین از دست دادن یک دوست صمیمی و از دست دادن یک شریک عاطفی تا حد زیادی به شدت و ماهیت رابطه بستگی دارد.
راهبردهای مقابلهای برای التیام از فقدان دوستی
کارشناسان این راهکارها را برای التیام از پایان یک دوستی توصیه میکنند:
۱. به خود اجازه سوگواری بده
همانطور که ممکن است برای پایان یک رابطه عاطفی سوگوار شوی، پایان یک دوستی صمیمی نیز سزاوار به رسمیت شناخته شدن برابر، اگر نه بیشتر، است. رومانوف توصیه میکند: «با این فقدان مانند هر رویداد عاطفی مهمی رفتار کن. به خودت اجازه بده تا برای خاطرات مشترک، ارتباط و نقشی که این شخص در زندگیات داشت، سوگواری کنی.»
۲. از سرزنش بپرهیز
پس از یک جدایی، آسان است که در یک چرخه منفی سرزنش نسبت به طرف مقابل و حتی خودت بیفتی. اما به جای متمرکز کردن توجهات بر تعیین مقصر، بلوم میگوید: «تأیید کن که نحوه تعامل شما دو نفر با یکدیگر دیگر کارآمد نیست و رابطه به پایان طبیعی خود رسیده است.» بلوم همچنین توصیه میکند از بازنویسی تاریخ خودداری کنی، زیرا صرفاً پایان یافتن یک رابطه به این معنی نیست که ارزشمند نبوده است.
۳. کنجکاو باش
بلوم تأیید میکند که پس از فرآیند سوگواری اولیه یک جدایی، میتواند مفید باشد که از یک مکان غیرقضاوتی درباره دلیل پایان یافتن رابطه کنجکاو شوی. رومانوف میگوید: «از دریچه الگوهای ارتباطی استفاده کن تا مشخص کنی چه چیزی کارآمد بود و چه چیزی نبود.»
۴. اهداف آگاهانه برای دوستیهای جدید تعیین کن
رومانوف میگوید، پس از تأمل در مورد آنچه ممکن است باعث پایان دوستیات شده باشد، زمانی را صرف شفافسازی ارزشهایت در یک دوستی کن. موارد غیرقابل مذاکره و انتظاراتت از یک دوستی معنادار را ارزیابی کن و بگذار این اهداف تو را به سمت ایجاد روابط رضایتبخشتر در آینده راهنمایی کنند.
۵. سیستم حمایتی خود را بازسازی کن
بلوم توصیه میکند: «نگذار از دست دادن یک دوستی مانع از قدردانی تو از سایر دوستیهایی که واقعاً داری و در حال تحول با تو هستند، شود.» دکتر باتیستا میگوید برای کاهش احساس تنهایی و کسب حمایت، بر ایجاد ارتباطات اجتماعی جدید و همچنین تقویت ارتباطات موجود تمرکز کن.
* نام تغییر کرده است.
